Mùa Vu Lan, mùa báo hiếu, có ý nghĩa lớn trong đời sống tâm linh người Việt, là dịp để mỗi người hướng về nguồn cội, tỏ lòng hiếu kính với đấng sinh thành và các bậc tiền nhân...

Rằm tháng Bảy – mùa Vu Lan báo hiếu đã đến, trong sâu thẳm của mỗi người lại hướng về nguồn cội để tỏ chút lòng thành của những kẻ làm thân hiếu tử với các đấng sinh thành.

Nhớ câu thơ của cụ Nguyễn Du :

“ Tiết tháng bảy mưa dầm sùi sụt

Toát hơi may lạnh buốt xương khô

Não người thay buổi chiều thu

Ngàn lau nhuốm bạc lá ngô rụng vàng

Đường bạch dương bóng chiều man mác

Dịp đường nê lác đác sương sa

Lòng nào lòng chẳng thiết tha

Cõi dương còn thế, nữa là cõi âm…”

Nhớ chuyện xưa, đức Mục Kiền Liên đại hiếu cứu mẹ thoát khỏi cửu trùng u minh ngạ quỷ mà từ đó mới đặt thành ngày Vu Lan, để cho chúng ta có cơ hội thể hiện cái tâm đại hiếu với mẹ cha và các bậc tiền nhân.

Theo tích nhà Phật, Bồ tát Mục Kiền Niên (Ma Ha Một Ðặc Già La) sinh ra là một người con đại hiếu thảo. Sau khi mẹ ngài là bà Thanh Đề qua đời, ngài đi tu và trở thành một tu sĩ đắc đạo, luyện được đến Lục thông. Có thể nhìn thấu Thiên-Địa. Một hôm, ngài tưởng nhớ đến mẹ, mới vận Lục Thông Thần Nhãn mà soi khắp cõi u minh tìm xem mẹ thế nào thì thấy mẹ mình đang bị đọa dưới địa ngục, bắt làm Ngạ Quỷ (Quỷ đói). 

Thân hình tiều tụy “phúc đại như cổ, hầu tế như châm, cơ ngạ nan kham, như bị đảo huyền trứ nhất dạng, cực vi thống khổ” – Kinh Vu Lan (Bụng to như cái trống, cổ họng bé như cái kim, đói bụng không chịu nổi, như người bị treo ngược lên, vô cùng khổ ải). 

Thương mẹ, ngài dụng phép thần thông đưa cơm xuống cho mẹ ăn, do quá đói nên khi bưng tô cơm, mẹ ngài sợ bị các ngạ quỷ khác cướp mất, mới lấy tay che bát cơm đi, vì thế mà bát cơm bốc cháy, biến thành tro tàn. Ngài chợt hiểu ra rằng, do nghiệp chướng của mẹ mình quá nặng, lúc sinh thời giết hại sinh vật, khi máu huyết đem giặt xuống sông, lại chẳng biết thương cùng hoa thảo… vì thế nên mới bị đọa làm ngạ quỷ.

Ngài buồn rầu quay về, bạch với Phật tổ, xin người chỉ dạy cho cách cứu mẹ. Phật tổ cho hay, cõi U Minh là nơi âm giới, nơi các vong hồn thọ nghiệp, một mình Mục Kiền Niên không thể nào giải nổi. Muốn mở cửa địa ngục, phải hợp sức chư tăng khắp bốn phương cùng đồng lòng tụng niệm mới mong đạt được ý nguyện. Mục Kiền Niên liền chọn ngày rằm tháng bảy là lúc mà các chư tăng đã hoàn thành khóa tu mùa hè để mở pháp hội, mời các Chư tăng khắp bốn phương đến để cùng tụng niệm. Theo lời Phật dạy, Mục Kiền Niên sắm sanh đủ các món trân quý, đựng trong tô bạc, lại sắm đủ đèn hương, nệm gối để cho chư tăng thập phương. 

Đúng ngày rằm tháng bảy, lập trai đàn tổ chức cầu nguyện cho cha mẹ ông và bảy đời tổ tiên siêu thoát. Nhờ sức của chư tăng và pháp phật nhiệm màu mà mẹ ông được thoát khói chốn Ngạ Quỷ, được đầu thai về chốn an lành.

Nhân việc ấy mà trở thành lệ, hàng năm cứ đến rằm tháng bảy, khắp chốn đều sắm sanh lễ vật, thỉnh chư tăng đến cầu nguyện để mong cho vong hồn của người thân được siêu thoát. Cũng là dịp để nhân gian thể hiện lòng hiếu thảo với các đấng sinh thành.

Ngoài ý nghĩa báo hiếu, rằm tháng bảy cũng là dịp để nhân gian cùng chư tăng hành thiện, người ta lập đàn cúng chúng sinh, thí thực cứu giúp những vong hồn không nơi nương tựa.

Ngày nay, vì mê tín người ta gọi tháng bảy là tháng “cô hồn”, rồi bày đặt ra kiêng kỵ đủ thứ, từ làm nhà, cưới hỏi, đến giao dịch… nhất nhất đều tránh. Thật là nực cười.

Con người ta sinh ra trên thế gian, sinh lòng tham lam ganh ghét, bọn chen lừa đảo hãm hại lẫn nhau. Nhưng khi thác đi cũng đều bình đẳng như nhau, chỉ phân biệt ở nghiệp quả nặng nhẹ. 

Cụ Nguyễn Du viết “Văn tế thập loại chúng sinh” :

Kiếp phù sinh như hình như ảnh

Có chữ rằng “vạn cảnh giai không…

Vạn cảnh giai không – tất cả đều trở về với KHÔNG.

“Nào những kẻ màn lan trướng huệ

Những cậy mình cung quế hằng nga”

…

“Nào những kẻ mũ cao áo rộng

Ngọn bút son sống thác ở tay”

Đến:

“Cũng có kẻ nằm cầu gối đất

Dõi tháng ngày hành khất ngược xuôi..”

…

Tất cả khi thác đi cũng đều như nhau cả

Thương thay thập loại chúng sinh 

Hồn đơn phách chiếc lênh đênh quê người! 

Hương lửa đã không nơi nương tựa 

Hồn mồ côi lần lữa bấy niên 

Còn chi ai khá ai hèn 

Còn chi mà nói kẻ hiền người ngu

Cũng là một chân lý để con người ta thức tỉnh

“Sống thời tiền chảy bạc ròng

Chết không mang được một đồng nào đi..”

Và mục đích của việc cúng chúng sinh, thí thực là:

“Đàn chẩn tế vâng lời Phật giáo

Của có chi – bát cháo nén nhang

Gọi là manh áo thoi vàng

Giúp cho làm của ăn đàng thăng thiên”

….

Phật hữu tình từ bi phổ độ

Chớ ngại rằng có có không không

Nhân tiết tháng bảy, nguyện cho các bốn phương trời yên biển lặng, tất thảy chúng sinh được an lành./.

“Tôi chọn mua chiếc ô tô để gửi xuống cho bố mẹ. Mong sao các cụ ở dưới đó được an nhàn và sung sướng hơn”, một người đi mua vàng mã chia sẻ.

Càng đến gần ngày lễ Vu Lan (15.7 âm lịch), phố Hàng Mã (Hà Nội) càng đắt khách. Người mua sắm vàng mã, đồ cúng tăng gấp đôi so với ngày thường.

 

Chủ cửa hàng số 15 Hàng Mã cho biết, trước lễ Vu Lan khoảng 10 ngày, mỗi ngày chỉ bán được cho 10-15 khách nhưng giáp ngày 15.7 Âm lịch, lượng khách tăng gấp đôi.

 

Nhiều người dân vẫn có tư tưởng “trần sao âm vậy” nên đốt vàng mã trở thành một nghi lễ để con cháu tỏ lòng biết ơn đối với những người đã khuất trong ngày Vu Lan.

Những người vận chuyển hàng xuôi ngược đưa vàng mã theo đơn đặt hàng của khách.

Nhiều cửa hàng không chỉ bày bán mà còn treo biển nhận đặt làm đồ vàng mã theo yêu cầu của khách hàng.

Anh Nguyễn Tiến Tuấn (phố Hai Bà Trưng, Hà Nội) chia sẻ: “Tôi chọn mua chiếc ô tô để gửi xuống cho bố mẹ. Mong sao các cụ ở dưới đó được an nhàn và sung sướng hơn”.

Từ những thứ bình dân như quần áo, mũ, dép... cho đến các loại hàng hiệu như nhà lầu, ô tô, xe tay ga, iPad... được bày bán ở Hàng Mã.

Những xe sang mô phỏng theo các thương hiệu nổi tiếng thế giới như Lexus, Mercedes... Trong ảnh là chiếc xe Camry có giá bán 60.000 đồng/chiếc.

Xe máy như SH, Spacy vàng mã có giá 40.000 - 50.000 đồng/chiếc.

Thiết bị kỹ thuật số như iPhone, iPad cũng được bày bán nhiều với giá từ 30.000 - 40.000 đồng/ bộ.

Những biệt thự sang trọng dành cho “người cõi âm” có giá từ 80.000 – 150.000 đồng tùy vào kích thước.

Tivi màn hình phẳng nhãn hiệu Sony, Toshiba, LG… có giá bán 50.000 đồng/chiếc.

Túi xách mô phỏng theo nhãn hàng nổi tiếng Chanel có giá 40.000 đồng/túi.

Các vật dụng cá nhân như giày dép, gương lược, trang sức… đủ bộ có giá 30.000 đồng.

“Người xưa thường quan niệm “có thờ có thiêng, có kiêng có lành” trong tháng cô hồn, tuy nhiên cũng đừng vì sợ ma quỷ mà gò bó mình. Điều này là không nên bởi cũng có người có thể gặp tai họa vì kiêng quá mức”, GS Ngô Đức Thịnh, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu và Bảo tồn văn hóa tín ngưỡng Việt Nam chia sẻ.

Kiêng để giải quyết vấn đề tâm linh

Dân gian gọi tháng bảy âm lịch là tháng của ma quỷ hay “tháng cô hồn” hoặc “mở cửa mả”. Quan niệm dân gian cho rằng, tháng cô hồn là tháng ma quỷ, không đem lại may mắn và phải kiêng kỵ như: Không treo chuông gió đầu giường, không đi chơi đêm, không nhổ lông chân, không phơi quần áo, không bơi lội… Ngoài ra, tùy theo vùng miền còn có các kiêng kỵ như không khởi công, khánh thành nhà mới, xây dựng gia đình, không mở cửa hàng kinh doanh trong tháng cô hồn...

Nhiều người quan niệm tháng cô hồn không đốt vàng mã. Ảnh minh họa

Theo Giáo sư Ngô Đức Thịnh, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu và Bảo tồn văn hóa tín ngưỡng Việt Nam cho rằng, những kiêng kỵ nêu trên trong tháng cô hồn chỉ để giải quyết vấn đề tâm linh. Nếu kiêng được, tâm lý sẽ vui vẻ hơn.

Giáo sư Ngô Đức Thịnh cho hay, “Người xưa thường quan niệm “có thờ có thiêng, có kiêng có lành” trong tháng cô hồn, tuy nhiên cũng đừng vì sợ ma quỷ mà gò bó mình. Điều này là không nên bởi cũng có người có thể gặp tai họa vì kiêng quá mức.

Hơn nữa, trong khoa học, chưa ai chứng minh nếu không kiêng được những điều cấm kỵ trong tháng 7 âm lịch thì sẽ bị gặp họa do ma quỷ gây ra. Ngay cả những việc cần kiêng kỵ trên cũng chỉ mang tính chất tương đối theo quan điểm của từng vùng miền hay cá nhân mà thôi.trong khoa học, chưa ai chứng minh nếu không kiêng được những điều cấm kỵ trong tháng 7 sẽ gặp họa. Ngược lại, chưa ai chứng minh nếu kiêng được những điều cấm kỵ sẽ gặp an lành”.

Chuyên gia phong thuỷ Nguyễn Cung Hà cũng cho rằng, kiêng kỵ vào tháng bảy tùy vào từng lĩnh vực cụ thể chứ không phải cái gì cũng kiêng.

Ông Nguyễn Cung Hà chia sẻ: “Trước hết, tháng Bảy là tháng mưa ngâu. Các cụ ta xưa thường cho rằng, không nên xây nhà, đổ mái, cưới xin vì để tránh mưa ngâu. Thứ hai, theo quan niệm dân gian gọi tháng Bảy là “tháng cô hồn”, Diêm Vương mở cửa ngục, hoặc tết Vu Lan báo hiếu. Tất cả địa ngục được mở, vong linh, cô hồn, những người chết không được thờ tự, mất dấu, không tên, sống lang bạt, vong linh đi lại tự do. Chính vì quan niệm trên, mà dân gian rất kiêng kỵ, tránh tiến hành những việc đại sự của bản thân, gia đình trong tháng này để không bị vong quấy, vong nhập, vong xúi quẩy để tránh điều không may mắn.

“Cái gì thuộc về kinh nghiệm dân gian, nhất là khía cạnh tâm linh người ta đã kiêng kỵ rồi thì mình nên theo, còn trong những trường hợp bất đắc dĩ phải làm thì sẽ có cách để hóa giải, không nên cứng nhắc. Thực ra, những cái ông bà ta kiêng kỵ nó thường liên quan đến thời tiết, thiên địa nhân, như động thổ, xây nhà, cưới xin. Còn bàn về kiêng kỵ có rất nhiều điều kiêng, xét về mỗi cá nhân trong tháng nào cũng có điều, có ngày người ta phải kiêng. Do đó, cứ hễ tháng Bảy là dừng lại mọi hoạt động thì đó là điều hoàn toàn phi lý. Đặc biệt, các giao dịch như chứng khoán, ô tô, hay các hoạt động mua sắm khác không liên quan gì”, ông Nguyễn Cung Hà quan niệm,

Trong khi đó, GS.TS Phạm Đức Dương, chuyên gia về Ngôn ngữ dân tộc và Đông Nam Á lại cho rằng: "Ai cũng có thể có đức tin của mình song không nên sa đà vào mê tín. Nhiều khi chính sự sa đà quá mức sẽ khiến họ vuột mất cơ hội tốt, vận may một đi không trở lại".

Kiêng kỵ là phản khoa học

Theo Hòa thượng Thích Thanh Nhã, Ủy viên thường trực Hội đồng Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam, Trụ trì chùa Trấn Quốc cho rằng, theo quan niệm của đạo Phật, trong tháng 7, người dân không phải kiêng những điều như quan niệm dân gian vẫn đồn đoán.

Hòa thượng Thích Thanh Nhã cho biết, đạo Phật không tin có tháng cô hồn. Nhà Phật chỉ dạy, con người không sát sinh vào ngày rằm, mồng 1, không làm điều trái, sống có phúc đức.

“Nếu làm được như vậy, ai cũng được điều lành, điều tốt, tâm lý bình an”, Hòa thượng Thích Thanh Nhã nói.

Nhiều người quan niệm tháng cô hồn không nên nhặt tiền rơi vãi. Ảnh minh họa

Do đó, Hòa thượng Thích Thanh Nhã khuyên người dân không phải kiêng kỵ bất cứ điều gì trong tháng 7. “Những điều kiêng đều do dân gian tự đặt ra chứ không có thuyết nào dạy như thế. Những ngày xấu, ngày tốt là do quan niệm chứ đạo Phật không dạy con người kiêng kỵ trong tháng 7. Đạo Phật khuyên rằng ngày nào cũng là ngày tốt, tháng nào cũng là tháng tốt và không có ngày tháng nào xấu. Trong mỗi người bao giờ cũng có những phước đức, nếu có tâm, tích phước, thì ma quỷ cũng phải sợ. Thay vì làm những điều kiêng kị không có cơ sở, mọi người nên làm điều thiện, tích đức, báo hiếu cha mẹ”.

Thượng toạ Thích Thanh Duệ, Phó Trưởng ban Nghi lễ Trung ương Giáo hội Phật giáo Việt Nam cũng chia sẻ: "Dân gian quan niệm tháng Bảy là tháng ma quỷ hành hoành khắp nơi nên làm việc gì cũng không tốt. Thực tế, ngày xấu hay ngày tốt đến do quan niệm mà ra, hơn nữa Phật đã khuyên rằng ngày nào cũng là ngày tốt, tháng nào cũng là tháng tốt và không có ngày tháng nào xấu. Kiêng kỵ là phản khoa học".

Mâm cỗ cúng Rằm tháng 7 nhà mình có các món:

- Gà luộc

- Xôi gấc đỗ xanh

- Miến xào thịt gà

- Canh nấm mọc

- Rau củ luộc

- Nộm hoa chuối

- Nem rán

- Tôm hấp

GÀ LUỘC

Nguyên liệu: Gà ta khoảng 1,5kg, gừng 1 một nhánh, lá chanh.

Thực hiện: Gà rửa sạch cho vào nồi, đổ nước bằng với gà. Cho vào 1 nhánh gừng đập dập, chút muối. Khi nước sôi được 5 phút thì vặn nhỏ lửa. Đun thêm 5 phút nữa thì tắt bếp và đậy vung kín. Để trong khoảng 20 phút là được. Vớt gà ra đĩa để nguội rồi chặt gà xếp ra đĩa.

XÔI GẤC ĐỖ XANH

Nguyên liệu: 400 g gạo nếp; gấc 300 g; 100g đậu xanh; muối, đường, dầu ăn.

Thực hiện: Gạo nếp ngâm nước lạnh khoảng 7 giờ, sau đó vo sạch để ráo. Đậu xanh nên chọn loại xanh lòng và cho tiện bạn nên dùng đậu xanh không vỏ. Đậu xanh ngâm nước lạnh khoảng 3 giờ cho nở mềm, sau đó đãi sạch để ráo nước, cho vào chõ đồ mềm rồi nghiên nhỏ. 

Gấc giã đông sau đó bóp tan thịt đỏ gấc cho đều .Trộn đều thịt gấc và gạo cùng chút muối xóc thật kỹ. Sau đó cho vào chõ đồ cho chín. Xôi chín cho thêm ít đường, thìa dầu ăn vào đảo đều. Xới xôi vào khuôn, ém thật chặt tay, trên cùng của khuôn rắc ít vừng rang chín, rồi đến lớp xôi và lớp đỗ gỡ nhẹ khuôn và để vào đĩa.

MIẾN XÀO

Nguyên liệu: miến dong 200g, ức gà 300g, mộc nhĩ 50g, cà rốt ½ củ, gia vị vừa đủ

Thực hiện: Miến ngâm nở mềm, ức gà luộc chín để khô sau đó đem xé nhỏ, mộc nhĩ ngâm cho nở, rửa sạch thái chỉ, cà rốt nạo dạng sợi. Cho chút dầu ăn vào đảo cho thịt gà xé săn lại, tiếp đến cho mộc nhĩ vào, tiếp đến cho miến vào đảo, thêm gia vị, cho cà rốt, hành vào rồi trút ra đĩa.

CANH NẤM MỌC

Nguyên liệu: Giò sống 200g, nấm hương 50g, trứng cút 10 quả, cà rốt, bí đỏ, bí xanh, hành lá, gia vị

Thực hiện: nấm hương ngâm cho nở rồi rửa sạch, đặt giò sống vào trong lòng của nấm. Trứng cút luộc chín, bóc vỏ. Cà rốt, bí đỏ, bí xanh thái miếng vừa ăn. Dùng nước luộc gà đun sôi lại rồi lần lượt thả từng viên nấm vào, sau đó đến các loại rau củ, thêm gia vị vừa ăn rồi cho thêm hành lá.

RAU CỦ LUỘC

Nguyên liệu: Cà rốt, bí xanh, quả đỗ

Thực hiện: đặt nước lên bếp đun sôi cho thêm một chút muối, sau đó cho cà rốt, quả đỗ vào luộc sôi, cho bí xanh vào luộc sau cùng để tránh bị nát, đợi 2 phút rồi xếp ra đĩa.

NỘM HOA CHUỐI

Nguyên liệu: Hoa chuối 300g, tép gạo: 100g, cà rốt, rau thơm, lạc 50g, vừng 50g, gia vị

Thực hiện: ngâm hoa chuối vào âu nước lạnh có vắt vào nửa quả chanh để hoa chuối không bị thâm đen và loại bỏ bớt vị chát. Cà rốt gọt vỏ, thái sợi. Trộn vào bát cà rốt một thìa nhỏ muối, một thìa nhỏ đường, một ít giấm, để khoảng 15 phút sau đó vắt ráo nước. 

Tép rửa sạch, để ráo nước sau đó cho lên chảo đảo đều, cho thêm ít gia vị , khi thấy tép săn lại thì tắt bếp. Lạc, vừng rang chín đập giập Hòa tan ba thìa nhỏ đường với ba thìa nhỏ nước mắm, sau đó thêm vào một ít giấm, nếu ăn cay bạn có thể cho thêm ớt quả. Vớt hoa chuối ra rổ cho ráo nước, trộn lẫn hoa chuối, cà rốt, tép, rau lộc và bát nước mắm vào âu sạch, để khoảng 15 phút cho thấm. Cuối cùng gắp ra đĩa và rắc lên trên ít lạc và vừng đã rang chín.

NEM RÁN

Nguyên liệu: thịt xay: 200 g. Cà rốt: 1 củ. Nấm hương, mộc nhĩ, hành lá. Trứng gà: 2 quả. Vỏ bánh đa nem. Gia vị: muối, đường, mì chính, giấm. Dầu ăn

Thực hiện: Cà rốt nạo sợi, nấm hương, mộc nhĩ ngâm cho nở, băm nhỏ. Trộn thịt xay chung với các nguyên liệu vừa chuẩn bị cho thêm một chút gia vị, đập trứng vào trộn đều. Trải bánh đa nem ra thớt, dùng nước giấm loãng thoa đều lên vòng quanh bánh đa, cho nhân vào giữa, gấp 2 bên lại, cuộn tròn, làm lần lượt đến hết. Nem cuốn vừa phải, đều tay không to quá, không nhỏ quá, vừa ăn. Trong khi vừa cuốn nem vừa bắc bếp, để dầu sôi. 

Vừa cuốn nem, vừa thả dần nem vào chào. Bạn nên rán 2 lần ngập dầu, lần 1 để lửa nhỏ cho nem chín, lần 2 sẽ rán lửa to để nem giòn. Sau khi rán để nem cho ráo mỡ và gắp ra đĩa.

TÔM HẤP

Nguyên liệu: Tôm 300g, sả 3 củ, gia vị vừa đủ

Thực hiện: Tôm rửa sạch cắt bỏ râu. Sả đập dập, cắt khúc. Tẩm ướp tôm với gia vi cho ngấm khoảng 10 phút.Cho sả lót xuống đáy nồi rối xếp tôm lên hấp trên bếp, nồi hấp sôi khoảng 10 phút là được. Không nên hấp quá lâu sẽ làm tôm mất đi vị ngọt.

Chúc các bạn thành công và ngon miệng với mâm cỗ cúng Rằm!

(Văn Hải Theo Khám phá)